door één deur

Het is zondag prachtig weer als ik vanaf mijn dek naar binnen loop om een kopje thee te zetten. Ik laat het water in de ketel lopen en zie vanuit mijn ooghoek de teevee. Helmondsport komt net gebroederlijk naast zijn tegenstander Heracles door het tunneltje onder de tribune het veld op lopen.

Helmond….geen idee waar dat ligt, maar ik ken het wel van naam. Tuurlijk. Helmond had de primeur van de kubuswoningen van architect Piet Blom.

Deze kubuswoningen ken je waarschijnlijk, net als ik, veel beter uit Rotterdam. Als een vrolijk bos overkluizen ze verkeersader de Blaak . Een lief klein woonbosje midden in de urban jungle.

Eén is er modelwoning en je moet er, als je in de buurt bent, echt eens gaan kijken. Weg alle vooroordelen dat ruimtes rechthoekige gevormde plakken lucht dienen te zijn. Frivool geknikte wanden en prachtige doorkijkjes naar buiten, is wat de kubuswoning biedt. Ik stel me de ladekast tegen de schuine wand voor. De bovenste lade waar je sokken overdwars net passen en in de onderste la kun je je broeken in de lengte leggen. Deze kubuswoningen zijn een ode aan de speelsheid; misschien wel aan het leven!

Naast gebouwen die een lofdicht op het leven zijn, zijn er ook gebouwen als protest.

Het verhaal wil dat dezelfde Piet Blom van de kubuswoningen hopeloos gefrustreerd was over dat hij in zijn eigen woonplaats Monnickendam geen opdracht kreeg. Toen uiteindelijk de speeltuinvereniging hem vroeg een kantoortje voor de beheerder te ontwerpen, ontwierp hij het nog kleiner dan ze al wilden. Als stil protest tegen het dorp dat hem geen serieuze bouwopgave gunde, staat het daar nog steeds petieterig te zijn.

Een ander voorbeeld van een gebouw als stil protest is de synagoge op het terrein van de universiteit van Tel Aviv. Mario Botta kreeg de opdracht een dubbele synagoge te bouwen. Een vermogende Zwitser was de opdrachtgever voor het project. Het stond Mario Botta vrij naar eigen inzicht een sacraal gebouw te ontwerpen, als de gebedsruimtes maar identiek waren en het gebouw één voordeur had. Eén zaal was voor de orthodoxe dienst en één voor de gematigden. Het doel was deze stromingen met elkaar in contact te laten komen, door een gezamenlijke voordeur. Om ze als voetballers even samen een dak te laten delen alvorens ze ieder hun eigen helft opzoeken.

De volumes van de twee gebedsruimtes zijn beeldbepalend voor het gebouw. Ze beginnen vierkant als ze boven het dak uitstijgen en veranderen dan baksteenlaag voor baksteenlaag langzaam tot een cirkel. Van boven stroomt het licht de gebedsruimtes in. Zo prachtig simpel en toch rijk aan vorm! 

De omstreden entree is verstopt achter twee massieve kolommen symbool voor de twee stromingen die de zware bakstenen band erboven en daarmee ook het dak torsen. De orthodoxen weigeren, zoals verwacht, het geloofshuis in gebruik te nemen om reden van de gezamenlijke deur. Het gebouw staat er nu, half gebruikt, als een scherpe aanklacht tegen het niet kunnen aangaan van de dialoog; het niet samen door een deur willen gaan.

Mooier was het geweest als het gebouw wel volledig in gebruik was genomen, ook al was het dan plots geen gebouw meer uit protest”, denk ik als ik de fluitende ketel van het vuur haal en het dampende water op het theezakje in de kop schenk. 

Het kan wel, in de Bijlmer staat een kerkverzamelgebouw (nee ik verzin het niet, het heet echt zo) waarvan veertien verschillende geloofsgemeenschappen in harmonie gebruik maken. Helaas ontbeert dit gebouw iedere vorm van architectonische kwaliteit. 

Ik neem een slok en hoor de verslaggever enthousiast het zojuist gescoorde doelpunt bejubelen. Helmondsport staat 1-0 voor en nog 30 minuten te gaan. Dat gaan ze redden!

kubuswoningen
piet blom
botta
botta
synagoge tel aviv